To moment, który zapisze się nie tylko w historii naszego miasta, w historii Polski, ale w historii polskiej kultury. Bielsko-Biała jest pierwszą Polską Stolicą Kultury. 17 stycznia – podczas ceremonii inauguracji - Bielszczanie pokazali, że są dumni ze swojego miasta. Było nas dużo, byliśmy razem i było wzruszająco. A to dopiero początek. Przed nami cały rok wyjątkowych wydarzeń kulturalnych.
Evviva l’arte – Niech żyje sztuka
Najbardziej spektakularnym punktem inauguracji 17 stycznia był niewątpliwie koncert na Placu Ratuszowym pt. Evviva l’arte – Niech żyje sztuka. Był on też okazją do tego, aby wszyscy usłyszeli, co to takiego Polska Stolica Kultury i skąd się wzięła.
- Bardzo się cieszę, że po raz pierwszy w historii mamy Polską Stolicę Kultury – mówiła ze sceny ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. - I muszę wam powiedzieć, że to, co dziś zobaczyliśmy, to jest początek. Przed nami cały rok niesamowitych wydarzeń kulturalnych, które czekają na mnie, ale przede wszystkim na was, na wszystkich mieszkańców Bielska-Białej. Ogromnie się z tego cieszę.
Przypomniała też, jak wyglądał proces powstawania marki Polska Stolica Kultury.
- Gdy Bielsko-Biała, gdy mieszkańcy tego miasta, bo o was tu mowa, staraliście się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury, zobaczyliśmy w ministerstwie wasz potencjał, zobaczyliśmy to, co chcecie nam pokazać, co chcecie pokazać Polsce i Europie. Po czym doszliśmy do wniosku, że nie możemy podjąć innej decyzji, tylko musimy spróbować dać wam chociaż ułamek tego, co będzie dla was zwycięstwem, zwycięstwem waszej lokalnej kultury, tej niesamowitej kultury i tożsamości, którą tu macie – mówiła Marta Cienkowska. – To, co jest unikalne dla tego miasta, to zaangażowanie społeczne, instytucje kultury, których są dziesiątki, kilkanaście domów kultury – najwięcej w całej Polsce - i to, jak dużo organizacji pozarządowych pracuje w sektorze kultury. I powiem wam jedno – wam się to po prostu należało – podsumowała.
Koncert inaugurujący Evviva l’arte zgromadził na Placu Ratuszowym prawdziwe tłumy. Na scenie wystąpiło wielu wykonawców związanych z naszym miastem: Beata Bednarz, Beata Przybytek, Iwona Loranc, Urszula Dudziak, Alien i Majtis, Andrzej Lampert, Dominik Czuż, Maciej Szymonowicz, Riffertone czy Wojciech Myrczek. Ale też Adam Nowak, Andrzej Krzywy i Kamil Bednarek. Wszyscy zaprezentowali znane i lubiane piosenki w nowych aranżacjach: Tolerancję, Moje miasto nocą, W wielkim mieście, Brzydula i Rudzielec, Jej portret, czy - mimo wielkiego chłodu - Tyle słońca w całym mieście, brawurowo wykonaną przez wszystkich artystów na wielki finał. Siłę muzyczną koncertu stanowiła Bielska Orkiestra Kameralna działająca przy Bielskim Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej, prowadzona przez Mateusza Walacha. Za warstwę elektroniczną odpowiadali Michał J. Sandecki oraz Dominik Wawak.
Koncert był też okazją do wyemitowania nagrań z Teatru Lalek Banialuka im. Jerzego Zitzmana, zareklamowania Teatru Polskiego, Galerii Bielskiej BWA, Studia Filmów Rysunkowych, Muzeum Historycznego, a nawet pokazania motoryzacyjnej legendy naszego miasta – Fiata126p.
Polska Stolica Kultury dla Bielska-Białej to zasługa bardzo wielu osób. O nich ze sceny mówił prezydent miasta Jarosław Klimaszewski.
- Kochani, podziękujmy pani minister za ciepłe słowa brawami! Dziękuję, że doceniła pani nasze miasto, naszych kreatywnych mieszkańców, a wam dziękuję z całego serca, bez was by się to po prostu nigdy nie udało. Byłbym wielkim niewdzięcznikiem, gdybym nie podziękował też instytucjom kultury, Wydziałowi Kultury i Promocji, wszystkim, którzy przez te lata angażowali się w rozwój kultury w naszym mieście. I mamy efekt. A to dopiero początek. Przez cały rok będziemy kulturalnym przykładem dla całego kraju – bądźmy z tego dumni – mówił prezydent.
Warto dodać, że koncert został zrealizowany jako widowiskowa produkcja telewizyjna, a odbył się na największej plenerowej scenie w historii miasta. Jego tłem była grafika PSK stworzona przez twórcę street artu Marcina Malika Malickiego, autora kilku bielskich murali. Retransmisję wydarzenia 23 stycznia o godzinie 16.50 wyemituje TVP Kultura, a skrót 27 stycznia o godzinie 22.50 TVP 1.
To nie koniec
Jednak 17 stycznia to dopiero początek naszego świętowania – pierwszą Polską Stolicą Kultury Bielsko‑Biała będzie przez cały 2026 rok. Program obchodów jest bardzo bogaty. Jego szczegóły każdy może przeczytać na stronie internetowej bb2026.pl. Opiera się na idei znanej ze starań naszego miasta o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury – idei Miasta Splotów, w którym tkamy dobrostan, wykorzystując nici kreatywności, natury i wspólnoty. Bez tych nici nie ma miasta odpornego na przyszłe, trudne czasy. I w oparciu o tę ideę miasto przygotowało ponad sto wydarzeń – nowych i już znanych, ale pod szyldem PSK.
Korowody i polonez
Wracając do inauguracji, zanim na Placu Ratuszowym zabrzmiały pierwsze dźwięki koncertu Evviva l’arte, bardzo wielu Bielszczan przeszło przez miasto w czterech korowodach. Były one niesamowitym wyrazem wspólnoty, zaangażowania i kreatywności - elementów, które dały podwaliny pod program Polskiej Stolicy Kultury w Bielsku-Białej. W korowodach uczestniczyło ponad tysiąc osób: mieszkańcy, reprezentanci domów kultury, zespołów ludowych i dziecięcych, grup kolędniczych; było Beskidzkie Bractwo Kurkowe, mażoretki, szkoły tańca, rady osiedli i mnóstwo seniorów - z klubów, Rady Seniorów, Centrum Seniora, Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Na czele każdego z korowodów szły formacje muzyczne i nadawały im rytm. Ten z Rynku prowadziła wyśmienita Orkiestra Morskiego Oddziału Straży Granicznej w Gdańsku, z ulicy Nadbrzeżnej korowód szedł za formacją Walimy w kocioł, korowód z ulicy Ignacego Jana Paderewskiego prowadził legendarny Fiat 126p z nagłośnieniem, a barwni i roztańczeni seniorzy idący ulicą 11 Listopada kroczyli za Bielską Orkiestrą Dętą BCK.
Wszystkie korowody spotkały się na Placu Wojska Polskiego, gdzie ich uczestnicy, gospodarze miasta i zaproszeni goście: ministra kultury i dziedzictwa narodowego, europarlamentarzyści i parlamentarzyści, przedstawiciele władz wojewódzkich, samorządowych, miejskich instytucji, instytucji operatorów PSK oraz członkowie zespołu Beskid weszli w rok pierwszej Polskiej Stolicy Kultury tańcząc poloneza. Widok tancerzy z Zespołu Pieśni i Tańca Beskid, z dumą i elegancją prowadzących zaproszonych gości, przypomniał o pięknie polskiej kultury - polonez to nie tylko kroki – to symbol szacunku i jedności, które będą nam towarzyszyć przez cały rok świętowania.
Gala
Dzień inauguracji zakończyła gala w Cavatina Hall. Jej gospodarzami byli ministra kultury i dziedzictwa narodowego i prezydent miasta. Na ich zaproszenie odpowiedzieli europarlamentarzyści, senatorowie i posłowie Rzeczypospolitej Polskiej, przedstawiciele służb dyplomatycznych i konsularnych, administracji państwowej, samorządowcy, delegacje miast partnerskich Bielska-Białej, duchowieństwa i związków wyznaniowych, świat nauki i szkolnictwa, Honorowi Obywatele Miasta i Zasłużeni dla Bielska-Białej, dyrektorzy oraz pracownicy instytucji kultury, artyści i przedstawiciele środowisk twórczych, mediów, organizacji pozarządowych, służb mundurowych, wymiaru sprawiedliwości, spółek skarbu państwa i lokalnych przedsiębiorców, sponsorzy, a także mecenasi kultury.
Przed koncertem głos zabrały osoby, które współtworzą wizję Bielska-Białej jako Polskiej Stolicy Kultury. Ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cieńkowska deklarowała ogromną radość, dumę i satysfakcję, że inicjatywa Polskich Stolic Kultury stała się faktem i zgromadziła setki niezwykle kreatywnych ludzi, odmieniając na jeden rok rzeczywistość Bielska-Białej.
- Obserwując dzisiejsze wydarzenie i rozmawiając z jego organizatorami, nabieram pewności, że ten rok wpłynie też realnie na bliższą i dalszą przyszłość tego pięknego i pełnego kontrastów miasta – mówiła.
Ambasador Królestwa Norwegii w Polsce Øystein Bø zapewniał o wsparciu Funduszy Norweskich dla inicjatyw Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w tym Polskich Stolic Kultury. O finansowym wsparciu projektu PSK w Bielsku-Białej mówiła też prezeska Totalizatora Sportowego Beata Stelmach. Senatorka Agnieszka Gorgoń-Komor odczytała list od marszałkini Senatu, a podsekretarz stanu w Ministerstwie Infrastruktury Przemysław Koperski - od marszałka Sejmu.
Marszałek województwa śląskiego Wojciech Saługa wspominał czas ogłoszenia w Warszawie zwycięzców konkursu Europejskiej Stolicy Kultury 2029 – o ten tytuł starało się Bielsko-Biała, ostatecznie przypadł on Lublinowi.
- Polskie Stolice Kultury wydawały mi się inicjatywami dla otuchy, ale teraz, kiedy widzę rozmach tego, co się dzieje w Bielsku-Białej, jestem pod wielkim wrażaniem projektu – przyznał z rozbrajającą szczerością.
Prezydent miasta Jarosław Klimaszewski jeszcze raz, z serca dziękował wszystkim zaangażowanym w projekt PSK. Podkreślał, że możemy być z siebie dumni i jesteśmy kulturalnym wzorem dla innych.
Po przemówieniach salę koncertową wypełniła muzyka. Naturalnym wyborem na inaugurację gali w Małym Wiedniu była muzyka Jana Straussa syna i uwertura do operetki Zemsta nietoperza. Zagrała orkiestra Teatru Polskiego w Bielsku-Białej La Nostra Banda pod dyrekcją Jacka Obstarczyka. Później Koncert fortepianowy e-moll Fryderyka Chopina z towarzyszeniem orkiestry zagrał z wielką lekkością Mateusz Dubiel, a na koniec zebrani wysłuchali wzniosłej kompozycji przygotowanej specjalnie na tę okazję przez Jacka Obstarczyka - Rapsodii Splotów na orkiestrę i solistów. Na balkonie pojawili się Katarzyna Gacek-Duda – flet, Konrad Merta – akordeon, Adrian Staszuk - gitara elektryczna i Jakub Bejda - gitara basowa.
Plastycy na inaugurację
Przypomnijmy, że na inaugurację Polskiej Stolicy Kultury w mieście pojawiły się cztery wystawy sztuki współczesnej – w Punkcie 11 wystawa malarstwa Nie‑obojętność złożona z prac osób studiujących w Pracowni Kreatywnego Myślenia w Obrazowaniu Malarskim Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach; w przejściu pod Placem Chrobrego instalacja Katarzyny Zolich Ukryte rzeki; w Galerii Miejskiej na Placu Wojska Polskiego - fotografie Marka Ognia Powrót do źródła, a w Ratuszu - Dziwotwory Małgorzaty Jankowskiej.
Projekt Polskie Stolice Kultury stworzony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego ma wspierać i promować życie kulturalne w polskich miastach. Po Bielsku-Białej swój potencjał artystyczny zaprezentują - za rok Katowice i czterdzieści gmin wchodzących w skład Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, a za dwa lata Kołobrzeg. Program PSK to mnóstwo angażujących spotkań i wydarzeń, które mają pozytywnie wypromować miasto, pokazać je światu i przyciągnąć tu gości, a przede wszystkim dać mieszkańcom więcej kultury i energii wspólnych doznań. Projekt PSK jest możliwy dzięki wsparciu budżetu państwa i samorządu, w tym województwa śląskiego; część działań zostanie podjęta także dzięki Funduszom Norweskim, a całość koordynuje Narodowe Centrum Kultury przy ogromnym przy wsparciu wielu partnerów. Są nimi m.in. Polska Organizacja Turystyczna – odpowiedzialna za promocję projektu, targi, wizyty studyjne; a także Totalizator Sportowy - partner strategiczny otwarcia Polskiej Stolicy Kultury.
Przed nami rok świętowania, bycia razem, wspólnego działania. Pokażmy Polsce i światu, jak wiele znaczy bielska kultura.
