Jak założyć Stowarzyszenie?

  1. Elementarne prawo, jakim jest niewątpliwie wolność zrzeszania się gwarantuje wszystkim obywatelom Konstytucja RP, która zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka oraz Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych umożliwia równe, bez względu na przekonania uczestniczenie w życiu publicznym  i wyrażanie swoich poglądów, które nie narusza porządku prawnego określonego w ustawach.

     Aktem prawnym opisującym problematykę zrzeszania się oraz określającym sposób powołania i funkcjonowania stowarzyszeń jest ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 713), zgodnie z którą stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowym (art. 2 ust.1).

Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje obywatelom polskim:

  • mającym pełną zdolność do czynności prawnych;
  • niepozbawionym praw publicznych.
  1. Sposób tworzenia stowarzyszeń opisano w Rozdziale 2 ustawy.

W art. 9 stwierdza się, iż osoby w liczbie co najmniej siedmiu, pragnące założyć stowarzyszenie, uchwalają statut stowarzyszenia i wybierają władze stowarzyszenia.

Zarząd, zgodnie z art. 12 ust. 1, składa do sądu rejestrowego wniosek o rejestrację wraz z poniższymi załącznikami:

  • statutem;
  • listą założycieli, zawierającą imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli;
  • protokołem z wyboru władz;
  • informacją o adresie siedziby organizacji.

O ile przepisy nie stanowią inaczej, stowarzyszenie podlega obowiązkowi wpisu do    Krajowego Rejestru Sądowego (art. 8).

  1. Statut stowarzyszenia określa w szczególności (art.10 ust. 1)
  • nazwę stowarzyszenia, odróżniającą je od innych stowarzyszeń, organizacji i instytucji;
  • teren działania i siedzibę stowarzyszenia,
  • cele i sposoby ich realizacji;
  • sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa oraz prawa i obowiązki członków;
  • władze stowarzyszenia, tryb dokonywania ich wyboru, uzupełniania składu oraz kompetencje;
  • możliwość otrzymywania przez członków zarządu wynagrodzenia za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją;
  • sposób reprezentowania stowarzyszenia, w szczególności sposób zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności jego uchwał;
  • sposób uzyskiwania środków finansowych oraz ustanawiania składek członkowskich;
  • zasady dokonywania zmian statutu;
  • sposób rozwiązania się stowarzyszenia.

         Stowarzyszenie może tworzyć terenowe jednostki organizacyjne. W takim przypadku, zgodnie z art. 10a ust. 1, statut stowarzyszenia winien dodatkowo określać:

  • zasady tworzenia oraz rozwiązania terenowej jednostki organizacyjnej;
  • strukturę organizacyjną terenowej jednostki organizacyjnej;
  • organy terenowej jednostki organizacyjnej, w tym zarząd, oraz tryb dokonywania ich wyboru lub powoływania;
  • możliwość otrzymywania przez członków zarządu terenowej jednostki organizacyjnej wynagrodzenia za czynności wykonywane w związku z pełnioną funkcją, w przypadku gdy w statucie stowarzyszenia przewidziano możliwość otrzymywania takiego wynagrodzenia przez członków zarządu stowarzyszenia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1  stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność po wpisie do Krajowego Rejestru Sądowego.

  1. Nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 5 pkt 2 do starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia (za wyjątkiem stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego, nad którymi nadzór sprawuje właściwy ze względu na siedzibę stowarzyszenia wojewoda).

W ramach nadzoru nad stowarzyszeniami, organ nadzorujący ma prawo (art. 25 ust.2) :

  • żądać dostarczenia w wyznaczonym terminie przez zarząd stowarzyszenia odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów);
  • żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych wyjaśnień.

6. Problematyka majątku stowarzyszenia została zawarta w Rozdziale 4   przedmiotowej ustawy.

     Majątek stowarzyszenia powstaje z (art. 33):

  • składek członkowskich;
  • darowizn,
  • spadków;
  • zapisów;
  • dochodów z własnej działalności;
  • dochodów z majątku stowarzyszenia;
  • ofiarności publicznej.

Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej. Może także prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Warto podkreślić, iż wg art. 35 stowarzyszenie może otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach, tj. na mocy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 688 ze zm.) oraz ustawy o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 869).

Stowarzyszenie zwykłe

7. Ustawodawca dopuszcza tworzenie uproszczonych form stowarzyszeń, nazwanych stowarzyszeniami zwykłymi, nieposiadającymi osobowości prawnej.

Stowarzyszenie zwykłe może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane.

Procedura powołania stowarzyszenia zwykłego jest następująca:

osoby w liczbie co najmniej trzech, zamierzające założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określający w szczególności nazwę stowarzyszenia zwykłego, cel lub cele, teren i środki działania, siedzibę, przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd, zasady dokonywania zmian regulaminu działalności, sposób nabycia i utraty członkostwa, a także sposób rozwiązania stowarzyszenia zwykłego.

Stowarzyszenie zwykłe, które zamierza posiadać zarząd, określa w regulaminie działalności tryb jego wyboru oraz uzupełniania składu, kompetencje, warunki ważności jego uchwał oraz sposób reprezentowania stowarzyszenia zwykłego, w szczególności sposób zaciągania zobowiązań majątkowych.

Stowarzyszenie zwykłe, które zamierza posiadać organ kontroli wewnętrznej, określa w regulaminie działalności tryb jego wyboru, uzupełniania składu oraz jego kompetencje.

8Przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe albo zarząd składają na piśmie organowi nadzorującemu właściwemu ze względu na siedzibę stowarzyszenia zwykłego wniosek o wpis do ewidencji stowarzyszeń zwykłych, zwanej dalej „ewidencją”, dołączając:

  • regulamin działalności;
  • listę założycieli stowarzyszenia zwykłego, zawierającą ich imiona i nazwiska, datę i miejsce urodzenia, miejsce zamieszkania oraz własnoręczne podpisy założycieli;
  • mię i nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL przedstawiciela     reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo członków zarządu;
  • imię i nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL członków organu kontroli wewnętrznej, o ile regulamin działalności przewiduje ten organ;
  • adres siedziby stowarzyszenia zwykłego.

9. Stowarzyszenie zwykłe powstaje i może rozpocząć działalność z chwilą wpisu do  ewidencji.

10. Stowarzyszenie zwykłe nie może:

  • powoływać terenowych jednostek organizacyjnych;
  •  zrzeszać osób prawnych;
  •  prowadzić działalności gospodarczej;
  •  prowadzić odpłatnej działalności pożytku publicznego.

11. Stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej.

Stowarzyszenie zwykłe może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

12. Na mocy art. 42a ustawy stowarzyszenie zwykłe liczące co najmniej siedmiu członków może się przekształcić w stowarzyszenie.

Tryb postępowania związany z przekształceniem stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie określają szczegółowo art. 42a-42e.

Aktualne akty prawne obowiązujące w Polsce, w tym omawiana powyżej ustawa Prawo o stowarzyszeniach, dostępne są na stronach internetowych Sejmu RP: http://isap.sejm.gov.pl/index.jsp