Z początkiem marca rozpocznie się etap szkolny jubileuszowej, 5. edycji ogólnopolskiego konkursu genealogicznego Bez korzeni nie zakwitniesz, organizowanego przez Archiwa Państwowe i Ministerstwo Edukacji Narodowej.
To ostatnie dni, aby szkoły i uczniowie zgłosili swój udział w projekcie, który łączy edukację historyczną z odkrywaniem rodzinnych historii. W przygotowaniach pomoże nowość – kompleksowy wideoporadnik genealogiczny autorstwa ambasadorki konkursu Natalii Lipowicz, stworzony we współpracy z ekspertami Archiwów Państwowych.
Co istotne, decyzją kuratorów oświaty konkurs znajduje się na liście konkursów punktowanych, a jego wyniki są uwzględniane w procesie rekrutacji do szkół ponadpodstawowych.
- Skala zainteresowania konkursem mówi sama za siebie. W poprzedniej edycji otrzymaliśmy zgłoszenia z kilkuset szkół, co było rekordem w historii projektu. To dowód, że młodzi ludzie chcą poznawać historię poprzez własne doświadczenia i rodzinne opowieści. Bez korzeni nie zakwitniesz pokazuje, że genealogia może być nowoczesną i angażującą formą edukacji, rozwijającą umiejętności badawcze i budującą świadomość dziedzictwa. Udział w konkursie to nie tylko rywalizacja, ale przede wszystkim odkrywanie historii, która zaczyna się najbliżej nas. Jak pokazują poprzednie edycje, konkurs nie kończy się wraz z ogłoszeniem wyników. Zostają rozmowy z dziadkami, odnalezione fotografie, odkryte historie i poczucie zakorzenienia, które młodzi uczestnicy zabierają ze sobą na całe życie — mówi naczelny dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk.
Bez korzeni nie zakwitniesz. Moja Wielka i Mała Ojczyzna to projekt edukacyjny Archiwów Państwowych i Ministerstwa Edukacji Narodowej, adresowany do uczniów klas 4-8 szkół podstawowych i ich nauczycieli. Zadaniem uczestników jest stworzenie drzewa genealogicznego oraz prezentacji, która w nowoczesny i twórczy sposób opowie historię rodziny i pokaże jej związki z lokalną społecznością. Celem inicjatywy jest uwrażliwienie młodzieży na wartość dziedzictwa i pamięci, budowanie szacunku dla przeszłości, a także rozwijanie świadomości tożsamości lokalnej i narodowej. Poprzednia edycja konkursu, rozstrzygnięta w maju 2025 roku, okazała się przełomowa – wpłynęły na nią aż 684 prace z 370 szkół podstawowych. Wyłoniono aż 17 laureatów, a uczestnicy zaprezentowali m.in. cyfrowe drzewa genealogiczne, rodzinne podcasty i filmy dokumentalne, a także stare fotografie ożywione z wykorzystaniem sztucznej inteligencji.
Jubileuszowa edycja od początku zapowiadała się szczególnie. Konkurs przeszedł wizualną metamorfozę. Nowe logo, świeże i nowoczesne, jeszcze mocniej podkreśla jego energię i otwarcie na młodych. Ale nie tylko identyfikacja graficzna jest w tym roku inna – organizatorzy wprowadzają etap szkolny. To właśnie w szkołach, między 9 a 16 marca 2026 roku, komisje złożone z nauczycieli będą oceniać prace, decydując, które z nich trafią do wojewódzkiego etapu rywalizacji.
Nieprzypadkowo także serce tegorocznej edycji bije na Podlasiu. Po raz pierwszy rolę koordynatorów konkursu pełnią dwa archiwa państwowe – w Białymstoku i Suwałkach. To one stworzą centrum polskiej genealogii, a zwieńczeniem ich pracy będzie gala finałowa zaplanowana na 12 czerwca 2026 roku w Białymstoku.
Po raz pierwszy w historii konkurs ma swoją ambasadorkę – została nią Natalia Lipowicz, genealogiczna influencerka i autorka popularnego bloga Po leniwemu, obserwowanego przez dziesiątki tysięcy osób. I to właśnie ona wraz z ekspertami z Archiwów Państwowych przygotowała najciekawszą nowość tegorocznej edycji: kompleksowy wideoporadnik genealogiczny. To pierwszy w historii konkursu tak obszerny materiał edukacyjny, który w sposób uporządkowany prowadzi uczestników przez wszystkie etapy przygotowania pracy konkursowej.
W nagraniu omówiono m.in.:
- sposoby rozpoczęcia badań genealogicznych,
- metody poszukiwania informacji w archiwach i źródłach rodzinnych,
- zasady pracy z dokumentami historycznymi,
- pomysły na atrakcyjne opracowanie projektu,
- najczęstsze błędy popełniane przez początkujących badaczy.
Poradnik łączy wiedzę ekspercką z przystępną formą, dzięki czemu może być wykorzystywany zarówno podczas pracy indywidualnej ucznia, jak i jako materiał dydaktyczny dla nauczycieli prowadzących projekt w szkole. Organizatorzy podkreślają, że to narzędzie edukacyjne, które pozwala wyrównać szanse uczestników — także tych, którzy wcześniej nie mieli styczności z genealogią. Materiał wideo to nie tylko instrukcja — to pełna pasji opowieść o odkrywaniu przeszłości, która pokazuje, że genealogia może być jednocześnie nauką, przygodą i świetną zabawą. Dzięki praktycznym wskazówkom, ciekawostkom i konkretnym tipom uczestnicy otrzymują realne wsparcie eksperckie, jakiego dotąd w konkursie nie było.
- Mam ogromną nadzieję, że wideoporadnik stanie się dla uczniów i nauczycieli prawdziwym wsparciem w rozpoczęciu genealogicznej przygody. Tworząc go, chciałam pokazać, że poszukiwanie rodzinnych historii nie musi być trudne ani poważne - może być fascynującą zabawą i wspólnym odkrywaniem przeszłości. Sama miałam ogromną radość podczas jego przygotowywania i wierzę, że po jego obejrzeniu konkurs stanie się dla uczestników nie zadaniem, lecz przygodą, która wciąga od pierwszego kroku - podkreśla Natalia Lipowicz.
Rozpoczynający się na początku marca etap szkolny oznacza, że to właśnie teraz jest kluczowy moment na zgłoszenie udziału. Archiwa Państwowe wraz z Ministerstwem Edukacji Narodowej zachęcają szkoły, nauczycieli i rodziny do skorzystania z dostępnych materiałów, odwiedzenia Archiwów Państwowych, obejrzenia wideoporadnika i podjęcia genealogicznego wyzwania.
Wideoporadnik można obejrzeć tutaj:
https://youtu.be/7Hk2eXcvOlQ?si=4cW28Guz0pTeXykx
Więcej informacji oraz szczegółowy harmonogram konkursu na
www.archiwarodzinne.gov.pl/konkurs
Patronat Honorowy: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
źródło: Archiwa Państwowe