W Bielsku-Białej odbywa się kolejne międzynarodowe spotkanie partnerów projektu RECUP - Ożywianie kultury w przestrzeniach miejskich (projekt jest częścią programu URBACT IV). Biorą w nim udział przedstawiciele europejskich miast - Budapesztu (dzielnica Újbuda), Dublina, Amersfoort, Dubrownika, Mancomunidad de l’Horta Nord oraz naszego miasta.
4 marca, podczas oficjalnego otwarcia dwudniowego spotkania, w sali sesyjnej Ratusza gości powitał prezydent Bielska-Białej Jarosław Klimaszewski, któremu towarzyszyli mu przedstawiciele Rady Miejskiej: przewodnicząca Dorota Piegzik‑Izydorczyk oraz wiceprzewodniczący Konrad Łoś i Karol Markowski.
Prezydent podkreślił znaczenie współpracy międzynarodowej w ożywianiu przestrzeni miejskich, wzmacnianiu lokalnej kultury i budowaniu więzi społecznych.
– Nie mogę wyobrazić sobie lepszego momentu na to spotkanie niż czas, gdy Bielsko‑Biała jest pierwszą w historii Polską Stolicą Kultury. Kilka lat temu odkryliśmy wraz z moim zespołem, że jest bardzo ścisły związek pomiędzy rozwojem kultury a budowaniem dobrostanu mieszkańców i odporności społecznej. Bo wśród wielu pozytywów mamy i zjawiska negatywne, problemy do rozwiązania. Spotykamy się nie po to, aby było miło, ale by szukać rozwiązań – mówił prezydent.
Czym jest RECUP?
W czasie otwarcia koordynatorzy z różnych krajów opowiadali o swoich oczekiwaniach i planach związanych z projektem RECUP (REinventing Culture in Urban Places).
– Miasto to nie tylko budynki, ale przede wszystkim wspólnota ludzi, a kultura jest spoiwem relacji między nimi. Współpraca międzynarodowa w ramach programu URBACT IV stanowi dla nas nieocenione źródło inspiracji i wiedzy. To dzięki niej możemy wymieniać doświadczenia, testować rozwiązania, wplatać je w lokalne realia oraz wspólnie odpowiadać na wyzwania, przed którymi stoją europejskie miasta- mówiła koordynatorka projektu z Wydziału Kultury I Promocji Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej Kinga Czernek.
Anita Horvath z Újbudy zapowiedziała bogaty program spotkania, skoncentrowany wokół dwóch kluczowych obszarów projektu: wzmacnianiu więzi społecznych i dobrostanu mieszkańców oraz rozwoju przestrzeni miejskich i planów inwestycyjnych.
- Dzięki tym filarom projekt łączy aspekty społeczne i przestrzenne, pokazując, te kultura może być motorem pozytywnych zmian w miastach - mówiła Anita Horvath.
W planie znalazły się warsztaty, prezentacje, analiza projektów partnerów, wizyty studyjne oraz… miejska gra wymagająca wygodnych butów i otwartego umysłu.
Główny ekspert projektu, Elisa Filippi z Włoch, zwróciła uwagę na szczególną rolę Bielska‑Białej:
– W minionych miesiącach Bielsko-Biała wniosło do projektu RECUP niezwykle cenne doświadczenie. Pokazali państwo, że kultura nie jest luksusem. To fundament zdrowej wspólnoty. Wykorzystują ją państwo do łączenia ludzi oraz wzmacniania dobrostanu mieszkańców. To właśnie stanowi istotę naszej sieci. Gratuluję tytułu Polskiej Stolicy Kultury – hasło Miasto Splotów pięknie oddaje ideę kultury jako energii, która łączy ludzi. W czasie, gdy wiele miast w Europie doświadcza podziałów, a wielu ludzi zmaga się z samotnością, Państwa działania oraz nasza wspólna praca pokazują, że kultura może budować mosty. To Europa w najlepszym wydaniu — ucząca się od siebie nawzajem i rozwijająca się wspólnie - podkreślała Elisa Filippi.
Perspektywa krajowa: URBACT w Polsce
Podczas otwarcia wystąpił także Aldo Vargas‑Tetmajer, reprezentujący Krajowy Punkt URBACT. Przypomniał, że polskie miasta aktywnie uczestniczą w różnych sieciach URBACT, a Bielsko‑Biała angażuje się w kolejne inicjatywy, wykorzystując unijne programy do tworzenia skutecznych miejskich strategii.
- Udział w sieciach URBACT może być właściwą ścieżką do opracowywania skutecznych rozwiązań dla wyzwań miejskich. Niektóre miasta w Polsce potrafią w pełni wykorzystywać ofertę unijną - mówił.
Zachęcił również do udziału w najbliższych naborach do nowych sieci - Działania i Działań Innowacyjnych w ramach Europejskiej Inicjatywy Miejskiej.
Praktyka: sztuka, miasto i mieszkańcy
Po części oficjalnej uczestnicy pracowali nad konkretnymi zagadnieniami związanymi z projektem RECUP oraz strategiami komunikacji między miastami. Pierwszy dzień poświęcony był także relacji między sztuką a dobrostanem, a warsztaty prowadziły ekspertki z bielskiej grupy URBACT i Fundacji Vertical Slice.
Projekt traktuje kulturę jako narzędzie budowania więzi i przeciwdziałania samotności, a nie jako zestaw wydarzeń do biernego oglądania. Bielsko‑Biała czerpie inspiracje z projektu CUP4Creativity realizowanego w budapeszteńskiej Újbudzie, ale wdraża rozwiązania w lokalnym kontekście – zgodnie z zasadą adaptować, nie kopiować.
Przykłady działań w Bielsku‑Białej to np. gra miejska Śladami Szeptuch – Szlakiem Słowiańskich Demonów, łącząca lokalne legendy z platformą cyfrową SplotBB i angażująca mieszkańców w poznawanie miasta; oraz projekt Treeline, łączący sztukę, naturę i miejskie przestrzenie, który wzmacnia relacje między uczestnikami.
Drugi dzień spotkania partnerów obejmował wizyty studyjne w bielskich instytucjach kultury, spacer po mieście oraz wyjazd na Szyndzielnię.
Kultura jako narzędzie zmiany
Udział w europejskiej sieci sześciu miast uczestniczących w projekcie RECUP pozwala Bielsku‑Białej uczyć się od innych samorządów, ale też dzielić własnymi dobrymi praktykami. Dzięki projektowi miasto wzmacnia model polityki kulturalnej opartej na współtworzeniu i aktywności mieszkańców – to podejście wciąż nowe zarówno w Polsce, jak i w Europie.
W 2026 roku, jako Pierwsza Polska Stolica Kultury, Bielsko‑Biała wykorzystuje projekt URBACT IV do budowania otwartego, kreatywnego i silnie zintegrowanego miasta, które inspiruje innych.
Przy pisaniu artykułu skorzystano z materiałów Wydziału Kultury i Promocji Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej.
