Coraz więcej dzieci, nawet już w wieku przedszkolnym, zmaga się z problemami ze strony narządu wzroku. Specjaliści podkreślają, że wczesne wykrycie wad wzroku u 5-latków ma ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju dziecka – zarówno edukacyjnego, jak i społecznego. Niestety wiele objawów bywa bagatelizowanych lub mylonych z gorszym dniem, zmęczeniem czy brakiem koncentracji.
Najczęstsze wady wzroku u dzieci
Wśród przedszkolaków i dzieci wczesnoszkolnych najczęściej diagnozuje się kilka podstawowych problemów okulistycznych:
Krótkowzroczność - dziecko dobrze widzi z bliska, ale ma trudności z dostrzeganiem obiektów znajdujących się dalej. Może mrużyć oczy podczas oglądania telewizji, podchodzić bardzo blisko ekranu lub nie rozpoznawać osób z większej odległości. Coraz częściej krótkowzroczność pojawia się już u małych dzieci, co eksperci wiążą m.in. z nadmiernym korzystaniem z ekranów oraz zbyt małą ilością czasu spędzanego na świeżym powietrzu.
Nadwzroczność - to wada, z powodu której dziecko gorzej widzi z bliska. U najmłodszych niewielka nadwzroczność może być naturalna, jednak większa wada może powodować bóle głowy, szybkie męczenie się podczas rysowania czy układania puzzli oraz problemy z koncentracją.
Astygmatyzm - powoduje niewyraźne lub zniekształcone widzenie zarówno z bliska, jak i z daleka. Dziecko może często pocierać oczy, przechylać głowę podczas patrzenia lub skarżyć się na zmęczenie wzroku.
Zez - to nie tylko problem estetyczny. Nieleczony zez może prowadzić do niedowidzenia jednego oka. Rodzice mogą zauważyć tzw. uciekające oko podczas zmęczenia lub skupienia uwagi.
Niedowidzenie (leniwe oko) - to sytuacja, w której jedno oko widzi słabiej mimo braku widocznych zmian anatomicznych. Problem często rozwija się bezobjawowo, dlatego tak ważne jest regularne badania wzroku.
Dlaczego wady wzroku pojawiają się u dzieci?
Przyczyn jest kilka, a część z nich wzajemnie się nakłada. Są to np. predyspozycje genetyczne - jeśli rodzice noszą okulary, ryzyko wystąpienia wad wzroku u dziecka znacząco wzrasta. Przyczyną może być też nadmierny kontakt z ekranami - smartfony, tablety i telewizory stały się codziennością nawet wśród przedszkolaków. Długie patrzenie z bliskiej odległości powoduje przeciążenie wzroku i może sprzyjać rozwojowi krótkowzroczności. Inne przyczyny to zbyt mało czasu spędzanego na świeżym powietrzu - badania wskazują, że naturalne światło i patrzenie w dal pomagają prawidłowo rozwijać wzrok. Dzieci spędzające więcej czasu na dworze rzadziej rozwijają krótkowzroczność. Przyczyną mogą tez być niewykryte problemy rozwojowe - niektóre wady wzroku mogą pojawiać się już we wczesnym dzieciństwie i rozwijać stopniowo, bez wyraźnych objawów.
Na jakie objawy rodzice powinni zwrócić szczególną uwagę? Są to: częste mrużenie oczu, podchodzenie bardzo blisko telewizora, przechylanie głowy podczas patrzenia, pocieranie oczu, bóle głowy, trudności z koncentracją, niechęć do rysowania lub układania, uciekające oko, problemy z koordynacją ruchową, a także częste potykanie się lub omijanie przeszkód.
Warto pamiętać, że dziecko często nie potrafi powiedzieć, że źle widzi, ponieważ nie zna innego sposobu widzenia i uznaje swój obraz świata za normalny.
Kiedy udać się do specjalisty?
Eksperci, WHO zalecają regularną kontrolę wzroku w wieku od 3 do 5 roku życia, a następnie przed rozpoczęciem obowiązku szkolnego.
Jeśli jednak rodzic zauważy niepokojące objawy - nie warto czekać. Wczesna diagnoza pozwala skutecznie leczyć wiele problemów — czasem wystarczą okulary, ćwiczenia wzroku lub regularna kontrola. Im później wada zostanie wykryta, tym trudniej będzie ją można skorygować.
Jak dbać o wzrok przedszkolaka?
Specjaliści zalecają kilka prostych zasad:
- ograniczenie czasu przed ekranami,
- codzienny ruch na świeżym powietrzu,
- odpowiednie oświetlenie podczas zabawy i rysowania,
- regularne przerwy podczas pracy z bliska,
- profilaktyczne wizyty u okulisty lub optometrysty/ortoptysty.
Zdrowy wzrok ma ogromny wpływ na rozwój dziecka, naukę i codzienne funkcjonowanie. Dlatego czujność rodziców i regularna profilaktyka są dziś ważniejsze niż kiedykolwiek wcześniej.
W Bielsku-Białej jest możliwość skorzystania z bezpłatnych badań wzroku dzieci 5-letnich, mieszkańców Bielska-Białej, w ramach programu polityki zdrowotnej, organizowanego i finansowanego przez Miasto Bielsko-Biała – to Program wczesnego rozpoznania wad wzroku u dzieci 5-letnich, mieszkańców Bielska-Białej, na lata 2026-2028.
Realizatorem programu są Polskie Poradnie Medyczne w Bielsku-Białej; badania wykonywane są w Poradni Okulistycznej dla Dzieci przy ulicy Partyzantów 63.
Więcej na temat badań na stronie internetowej placówki, pod adresem https://polskieporadniemedyczne.pl/badanie-wad-wzroku-u-dzieci oraz pod numerami telefonów 33 333 99 99 lub 660 492 163.
Zachęcamy do wysłuchania audycji na temat wad wzroku u dzieci, która znajduje się poniżej.
źródło: ortoptystka Zofia Cieślik-Rubinkiewicz
